(VASS) - Ngày 18/6/2026, tại trụ sở Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam (Viện Hàn lâm), Tọa đàm “Phương án tổ chức triển khai Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026-2035” đã được tổ chức với sự tham dự của PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, Phó Chủ nhiệm Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam (Đề án), đại diện Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên và Vụ Kế hoạch - Tài chính thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ cùng đông đảo các giáo sư, nhà khoa học là Trưởng Ban, Phó Trưởng ban, thư ký khoa học, thư ký hành chính thuộc các Ban Biên soạn chuyên ngành của Đề án. Tọa đàm do PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, PGS.TS. Lại Văn Hùng - nguyên Trưởng Ban Thư ký Đề án và PGS.TSKH. Lương Đình Hải - nguyên thành viên Ban Thư ký Đề án đồng chủ trì.

(Từ trái sang) PGS.TSKH. Lương Đình Hải, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn và PGS.TS. Lại Văn Hùng đồng chủ trì tọa đàm

Tọa đàm được tổ chức trong bối cảnh Viện Hàn lâm đang xây dựng hồ sơ đề xuất Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn mới nhằm kế thừa những kết quả đạt được từ Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2014-2023, đồng thời đáp ứng yêu cầu phát triển tri thức quốc gia trong thời đại chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo.

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS Tạ Minh Tuấn nhấn mạnh, việc tiếp tục triển khai Chương trình quốc gia Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam không chỉ là yêu cầu kế thừa một công trình khoa học có ý nghĩa đặc biệt của quốc gia mà còn là nhiệm vụ cấp thiết nhằm xây dựng nền tảng tri thức số phục vụ phát triển đất nước trong giai đoạn mới. Trên cơ sở những kết quả, kinh nghiệm và cả những bài học rút ra từ quá trình triển khai đề án trước đây, chương trình giai đoạn 2026-2035 cần được tổ chức theo tư duy mới, phương thức mới và cơ chế mới để bảo đảm tính khả thi, hiệu quả và phù hợp với bối cảnh phát triển khoa học - công nghệ hiện nay.

PGS.TS Tạ Minh Tuấn nhận định, mục tiêu của tọa đàm lần này không phải là bàn lại về sự cần thiết của chương trình, bởi đây là vấn đề đã nhận được sự đồng thuận rất cao từ cộng đồng khoa học, mà tập trung thảo luận các phương án tổ chức triển khai nhằm xây dựng được một mô hình quản lý hiệu quả, rút ngắn thời gian thực hiện, phát huy tối đa nguồn lực trí tuệ của đội ngũ chuyên gia và ứng dụng mạnh mẽ thành tựu chuyển đổi số trong toàn bộ quá trình biên soạn.

Đặc biệt, PGS.TS Tạ Minh Tuấn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới phương thức tổ chức thực hiện, giao quyền chủ động nhiều hơn cho các Trưởng Ban Biên soạn và Ban Biên soạn chuyên ngành; đồng thời tăng cường trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc tạo điều kiện về cơ chế, nguồn lực và phối hợp liên ngành. Theo Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm, đây là điều kiện quan trọng để phát huy sức sáng tạo của đội ngũ khoa học và bảo đảm tiến độ chung của chương trình.

Xây dựng chương trình quốc gia đặc biệt với cơ chế đủ mạnh cho một công trình tri thức tầm vóc quốc gia

Tại tọa đàm, các đại biểu tập trung trao đổi sâu về mô hình tổ chức, cơ chế quản lý, phương thức triển khai và các điều kiện bảo đảm để chương trình có thể hoàn thành trong thời gian ngắn nhất có thể.

PGS.TSKH. Lương Đình Hải phát biểu đề dẫn tọa đàm

Nhiều ý kiến cho rằng, những khó khăn của Đề án Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2014-2023 không xuất phát từ năng lực của đội ngũ khoa học mà chủ yếu đến từ những bất cập về cơ chế tổ chức, thủ tục hành chính, quy trình tài chính và phương thức quản lý chưa thực sự phù hợp với đặc thù của một công trình khoa học liên ngành, quy mô lớn và kéo dài nhiều năm.

Quyết tâm hoàn thành các quyển chuyên ngành trong 4-5 năm đầu tiên

Một trong những nội dung nhận được nhiều ý kiến trao đổi tại tọa đàm là tiến độ triển khai chương trình trong giai đoạn mới.

GS.TS. Tạ Ngọc Tấn, nguyên Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, nguyên Giám đốc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, nguyên Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Lý luận Trung ương, Trưởng Ban Biên soạn Quyển 32. Thông tin, Báo chí, Xuất bản, Thư viện, Bảo tàng, Lưu trữ phát biểu trao đổi tại tọa đàm

Đại diện nhiều Ban Biên soạn chuyên ngành đều thống nhất cho rằng, nếu có cơ chế phù hợp và nguồn lực được bảo đảm, các Quyển chuyên ngành hoàn toàn có thể hoàn thành trong khoảng 4-5 năm đầu tiên của chương trình. Sau giai đoạn này sẽ tập trung biên tập, tích hợp, chuẩn hóa và xây dựng bộ Bách khoa toàn thư Việt Nam tổng hợp theo cấu trúc thống nhất.

Đại diện Quyển 7. Địa lý Việt Nam, Địa chính cho biết, với nguồn lực chuyên gia hiện có, Quyển có thể hoàn thành nhiệm vụ trong khoảng 4 năm nếu được giao kế hoạch rõ ràng, ổn định về kinh phí và cơ chế quản lý. Nhiều Trưởng Ban Biên soạn khác cũng bày tỏ quan điểm tương tự, đồng thời đề nghị chương trình cần xác định rõ mốc thời gian, trách nhiệm và cơ chế phối hợp ngay từ đầu để bảo đảm tính chủ động trong triển khai.

Đại diện các Quyển: Quyển 12. Y học, Dược học, Quyển 22. Lịch sử Thế giới, Quyển 29. Quốc phòng, Quyển 9. Nông nghiệp, Thủy lợi … cũng nhấn mạnh yêu cầu tăng quyền tự chủ cho các Trưởng Ban Biên soạn trong tổ chức lực lượng biên soạn, huy động chuyên gia và xây dựng kế hoạch chuyên môn phù hợp với đặc thù từng ngành. Các ý kiến cho rằng việc giao quyền gắn với trách nhiệm sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều hành, đồng thời phát huy tối đa vai trò của đội ngũ các nhà khoa học đầu ngành.

PGS.TS Lại Văn Hùng phát biểu tổng kết tọa đàm

Tại phiên tổng kết, PGS.TS Lại Văn Hùng đánh giá cao tinh thần trách nhiệm và những đóng góp tâm huyết của các nhà khoa học. Đồng thời khẳng định, các ý kiến tại tọa đàm đã làm rõ nhiều vấn đề quan trọng liên quan đến mô hình tổ chức, cơ chế quản lý, tiến độ thực hiện và hành lang pháp lý của chương trình. Đây sẽ là cơ sở quan trọng cho Văn phòng Chương trình, Tổ Chuyên gia xây dựng Thuyết minh Chương trình hoàn thiện Dự thảo Chương trình và Thuyết minh Chương trình, báo cáo lãnh đạo Viện Hàn lâm xem xét, phê duyệt để tiến hành làm việc với các bộ, ngành liên quan trong thời gian tới.

Toàn cảnh tọa đàm

Kết thúc tọa đàm, các đại biểu thống nhất nhận định rằng việc tiếp tục triển khai Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam là yêu cầu khách quan và cần thiết, với phương thức tổ chức, quản lý, triển khai mới, hành lang pháp lý mới, nhất định sẽ biên soạn một công trình tri thức quốc gia có giá trị và ý nghĩa lâu dài. Với sự quan tâm chỉ đạo của Đảng, Nhà nước, cùng quyết tâm của Viện Hàn lâm và đội ngũ các nhà khoa học cả nước, Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026-2035 được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá trong việc xây dựng, lưu giữ và lan tỏa tri thức, văn hoá Việt Nam, góp phần phục vụ hiệu quả công cuộc phát triển đất nước trong kỷ nguyên số.

Phạm Vĩnh Hà