Ngày 20 tháng 5 năm 2026, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, Văn phòng Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam đã tổ chức Tọa đàm khoa học "Sự cần thiết triển khai Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026–2035". Tọa đàm nằm trong chuỗi hoạt động khoa học phục vụ xây dựng Đề cương và Thuyết minh Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026–2035.

Tọa đàm có sự tham dự và phát biểu khai mạc của PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Chủ trì điều hành Tọa đàm là PGS.TS. Lại Văn Hùng và PGS. TSKH. Lương Đình Hải, nguyên là các thành viên Ban Thư ký Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam.

Tọa đàm có sự tham dự của đại diện 35/38 quyển chuyên ngành thuộc Đề án, với gần 120 nhà khoa học - là các giáo sư, phó giáo sư, tiến sĩ, chuyên gia đầu ngành đến từ các viện nghiên cứu, trường đại học và các tổ chức khoa học trên cả nước. Sự tham gia đông đảo và nhiệt thành của cộng đồng khoa học phản ánh sự quan tâm, tinh thần trách nhiệm cao đối với việc biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam.

Phát biểu khai mạc Tọa đàm, PGS.TS. Tạ Minh Tuấn, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam khẳng định, Lãnh đạo Viện Hàn lâm luôn rất mong muốn tiếp tục triển khai Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam trong giai đoạn mới và coi đây là nhiệm vụ khoa học đặc biệt quan trọng đối với quốc gia. Đồng chí nhấn mạnh, trên cơ sở những kinh nghiệm đã tích lũy qua quá trình triển khai Giai đoạn 2014-2023, Viện Hàn lâm sẽ tiếp tục phối hợp cùng cộng đồng các nhà khoa học xây dựng Đề cương và Thuyết minh Chương trình một cách bài bản, khoa học và thuyết phục để trình Bộ Khoa học và Công nghệ cũng như các cơ quan có thẩm quyền xem xét, phê duyệt.

PGS.TS. Tạ Minh Tuấn cho rằng, điều quan trọng nhất hiện nay là cần tiếp tục làm rõ tính cấp thiết, ý nghĩa chiến lược và giá trị lâu dài của Chương trình đối với việc xây dựng nền tảng tri thức quốc gia trong bối cảnh chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ. Đồng chí cũng bày tỏ mong muốn các giáo sư, chuyên gia và nhà khoa học tiếp tục đồng hành, đóng góp nhiều ý kiến tâm huyết để hoàn thiện hồ sơ Chương trình trong thời gian tới.

Đồng thời, Phó Chủ tịch Viện Hàn lâm khẳng định sẽ tiếp tục trực tiếp chỉ đạo, đồng hành cùng Văn phòng Đề án và các Ban Biên soạn trong quá trình triển khai các nhiệm vụ tiếp theo của Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026–2035.

Tại Tọa đàm, các nhà khoa học đã phát biểu tâm huyết, thẳng thắn và có chiều sâu về những vấn đề trọng tâm, gồm: vai trò của Bách khoa toàn thư trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo; mô hình tổ chức và thẩm quyền của Tổng chủ biên, Trưởng quyển; quy trình biên soạn - biên tập - thẩm định mục từ; cơ chế tài chính; sở hữu trí tuệ; và định hướng phát triển nền tảng số song song với bản in.

Kết thúc Tọa đàm, thay mặt Chủ tịch đoàn, PGS.TS. Lại Văn Hùng đã tổng hợp và trình bày 10 điểm kết luận của Tọa đàm, phản ánh sự thống nhất cao của các nhà khoa học:

1 - Khẳng định vị trí, vai trò và ý nghĩa của Bách khoa toàn thư Việt Nam. Bách khoa toàn thư Việt Nam là công trình mang tầm vóc văn hiến quốc gia, được hàng nghìn nhà khoa học trên tất cả các lĩnh vực biên soạn. Đây không đơn giản là bộ sách tra cứu - Bách khoa toàn thư còn là động lực thúc đẩy nền giáo dục Việt Nam, là “trường đại học không có tường bao" nâng cao dân trí cho hàng chục triệu người. Đây thực sự là đại sự quốc gia.

2 – Trí tuệ nhân tạo (AI) không thể thay thế Bách khoa toàn thư Việt Nam. Bách khoa toàn thư Việt Nam là hệ thống "Dữ liệu sạch" và "hạ tầng” tri thức số quốc gia - nền tảng đáng tin cậy cho toàn bộ hệ sinh thái tri thức và ứng dụng AI tiếng Việt.

3 - Lực lượng khoa học hùng hậu đã được tập hợp. Qua Giai đoạn 1, Đề án đã quy tụ hàng nghìn nhà khoa học có học vị và chuyên môn cao từ 38 quyển chuyên ngành - mỗi quyển trung bình có khoảng 100 nhà khoa học tham gia biên soạn, biên tập và thẩm định. Đây là nguồn lực quý giá, sẵn sàng cho giai đoạn tiếp theo.

4 - Đội ngũ đã được đào tạo và thành thạo kỹ năng chuyên biệt. Toàn bộ lực lượng tham gia đã trải qua quá trình tập huấn và tích lũy kỹ năng biên soạn, biên tập, đọc duyệt bách khoa toàn thư - một loại hình tri thức có những tiêu chuẩn và yêu cầu đặc thù riêng. Đây là vốn tri thức thực tiễn không thể xây dựng lại từ đầu.

5 - Cơ cấu tổ chức chặt chẽ và ổn định ở cấp quyển chuyên ngành. 38 quyển chuyên ngành đã hình thành mô hình tổ chức ổn định, có mối liên kết hữu cơ với Văn phòng Đề án và Ban Thư ký trong giải quyết các vấn đề chuyên môn, tài chính và thủ tục hành chính - đây là nền tảng tổ chức quan trọng để triển khai giai đoạn mới.

6 - Thành quả biên soạn của Giai đoạn 1. Đề án đã biên soạn, biên tập và nghiệm thu gần 10.000 mục từ của 38 quyển chuyên ngành - đây là thành quả khoa học quan trọng, là bước khởi đầu vững chắc cần được tiếp tục phát triển và hoàn thiện.

7 - Đề án đã có cơ chế tài chính chuyên biệt (Thông tư 94/2018/TT-BTC). Việc có một thông tư tài chính riêng dành cho biên soạn bách khoa toàn thư là điều kiện thuận lợi hiếm có. Tọa đàm kiến nghị tiến hành rà soát, điều chỉnh Thông tư cho phù hợp với yêu cầu và điều kiện mới - bao gồm tinh gọn quy trình từ 7 bước, điều chỉnh định mức kinh phí theo từng công đoạn và bổ sung cơ chế tài chính cho kênh hình số.

8 - Luật Khoa học và Công nghệ tạo cơ sở pháp lý cho mô hình quản lý mới. Các quy định của Luật Khoa học và Công nghệ hiện hành - đặc biệt Điều 46 và các điều khoản liên quan - cung cấp khung pháp lý để áp dụng cơ chế quản lý điều hành hiện đại cho Đề án, trong đó có mô hình Tổng chủ biên với thực quyền khoa học rõ ràng.

9 - Quyết tâm khoa học và chính trị của Lãnh đạo Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam. Qua phát biểu khai mạc và định hướng chỉ đạo tại Tọa đàm, Lãnh đạo Viện Hàn lâm đã thể hiện rõ quyết tâm tiếp tục Đề án Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam trong giai đoạn 2026-2035 - đây là cơ sở chính trị quan trọng nhất để toàn bộ cộng đồng khoa học cùng chung sức thực hiện.

10 - Tiềm lực kinh tế đất nước cho phép đầu tư xứng tầm. Trong bối cảnh kinh tế Việt Nam đạt tốc độ tăng trưởng cao và tiềm lực tài chính quốc gia ngày càng vững mạnh, Tọa đàm kiến nghị Đảng và Nhà nước dành kinh phí tương xứng cho công tác biên soạn, biên tập Bách khoa toàn thư Việt Nam trong mười năm tới - một khoản đầu tư nhỏ so với tầm vóc và giá trị lâu dài mà công trình này mang lại cho đất nước.

Trên cơ sở 10 điểm kết luận của Tọa đàm, Văn phòng Đề án phối hợp với Tổ Tư vấn gồm các chuyên gia, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các nhà khoa học liên quan sẽ khẩn trương hoàn thiện Đề cương và Thuyết minh Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026–2035, với mục tiêu hoàn thành trước cuối tháng 6 năm 2026 để trình cơ quan có thẩm quyền phê duyệt.

Tọa đàm là diễn đàn khoa học có chiều sâu và thực chất, góp phần quan trọng xây dựng nền tảng lý luận và thực tiễn vững chắc để Chương trình Biên soạn Bách khoa toàn thư Việt Nam giai đoạn 2026–2035 được triển khai một cách khoa học, hiệu quả và xứng tầm với kỳ vọng của đất nước.